Iako istorija raspada velike Jugoslavije još nije napisana,
očito je da u njoj niko ne želi ulogu „lošeg momka”.
Da li vreme leči sve, pa i istorijske rane bez obzira na to
je li reč o istoriji, ili o povesti? Mogu li Srbi i Hrvati u
budućnost kao dobre komšije, ili kao susedi, ako su viđenja
svega onoga što se u procesu raspada SFRJ dogodilo tako
različita, pa čak i suprotna? Zagrebački susret šefova
diplomatije Hrvatske i Srbije i reagovanje najviših državnih
ličnosti Hrvatske na istup šefa diplomatije Srbije pokazuju
da istorija raspada velike Jugoslavije još nije napisana. I
da, zapravo, niko ne želi u toj istoriji ulogu „lošeg
momka”. I da prebacivanje nekima u Srbiji „da su zaboravili
da su tenkovi iz Beograda, Novog Sada i iz Srbije dolazili
razarati ne samo Vukovar nego i druge gradove, te da su
ispraćeni često i cvećem”, jeste istovremeno i
„zaboravljanje” da su samo na Vukovar išli tenkovi koji su
došli iz Srbije, sve ostalo su bili tenkovi JNA koji su u
Hrvatskoj bili u svojim garnizonima još od 1945. godine. I
koji su napadnuti 1991. godine. Ali idemo redom.
Maj 1990. prvi višestranački izbori u Hrvatskoj na kojima
pobeđuje HDZ sa programom nezavisne Hrvatske. Scenografija i
sve ostalo što je išlo uz te izbore, uz dolazak iz
inostranstva emigracije iz vremena Drugog svetskog rata budi
kolektivno sećanje Srba u Hrvatskoj na period 1941–1945. Pre
nekoliko godina predsednik Hrvatske Stipe Mesić izjavio je
„da je HDZ svojom tadašnjom politikom antagonizirao Srbe u
Hrvatskoj protiv nove hrvatske države”. Srbi u Kninu u
avgustu 1990. dižu tzv. „balvan-pobunu” tražeći kulturnu
autonomiju unutar Hrvatske. Hrvatska je saobraćajno
presečena na pola, JNA nudi Zagrebu „da vojska na miran
način eliminiše taj problem”, Zagreb tu opciju odbija. Sledi
pokušaj helikopterskog desanta hrvatskog MUP-a na Knin, RV i
PVO Jugoslavije to zaustavljaju. Pobuna Srba u Hrvatskoj se
širi, Hrvati u mestima sa većinskim srpskim stanovništvom
milom ili silom odlaze. Takođe, odlaze i Srbi iz većih
gradova u Hrvatskoj.
U oktobru i novembru 1990. Hrvatska iz Mađarske ilegalno
nabavlja pešadijsko oružje, general Špegelj pravi planove za
napade na sve kasarne i garnizone JNA u Hrvatskoj. U
Hrvatsku iz Srbije pristižu i neke paravojne formacije
raznih tipova koje pojačavaju totalnu saobraćajnu blokadu
nekih delova Hrvatske.
Savezni sekretar za narodnu odbranu general Veljko Kadijević
u decembru 1990. saopštava „da JNA neće dozvoliti
libanizaciju Jugoslavije i da će sprečiti svaki pokušaj
građanskog rata”. Njegov intervju je u Zagrebu dočekan i
protumačen kao objava rata Hrvatskoj. Hrvatski sabor 22.
decembra 1990. donosi odluku da se Srbi, kao do tada
konstitutivan narod u Hrvatskoj, brišu iz novog hrvatskog
ustava i da se svode na nacionalnu manjinu. Sukobi u
delovima Hrvatske, koje su Srbi iz Knina proglasili kao SAO
Krajina, prete da postanu ozbiljni.
U januaru 1991. Predsedništvo SFRJ traži od Hrvatske da
razoruža ilegalno naoružane paravojne formacije. Zagreb prvo
pristaje da to izvrši, ali po povratku iz Beograda sa
sednice Predsedništva SFRJ, Franjo Tuđman doslovno kaže „da
mu to ne pada na pamet”. Hrvatska je izigrala odluku
državnog vrha Jugoslavije. JNA emituje film o uvozu oružja
iz Mađarske za potrebe Hrvatske. Hrvatski medijski i ostali
eksperti tvrde „da je film obična primitivna montaža”.
Mart 1991. godine i april iste godine donose sukobe između
hrvatske policije i naoružanih Srba u Pakracu i na
Plitvicama. U Pakracu su ispaljeni i prvi meci na JNA.
Hrvatski policajci gađali su dvojicu vojnika JNA od kojih je
jedan bio Hrvat. U martu 1991. u podzemnom objektu na
Topčideru održavaju se tri sednice Predsedništva SFRJ na
kojima JNA traži uvođenje vanrednog stanja u zemlji radi
sprečavanja građanskog rata. Predsedništvo je blokirano i ne
prihvata predloge vrha JNA. Na Plitvicama hrvatska policija
ima žrtve. JNA još uvek igra ulogu „tampon-zone”.
Prvog maja 1991. dolazi i do sukoba između JNA i dela
građana Splita, jednog vojnika JNA dave, drugi je ubijen. U
maju u Borovom Selu dolazi do oružanog sukoba između
hrvatske policije i Srba, pri čemu hrvatska strana ima
velike žrtve.
U maju Hrvatska održava referendum na kojem se većina
građana izjasnila za nezavisnu Hrvatsku izvan Jugoslavije.
Odmah zatim i Srbi u Kninu održavaju referendum na kojem se
izjašnjavaju za ostanak u Jugoslaviji, odnosno za
otcepljenje od Hrvatske. Srbi kažu „da nema avnojskih
granica bez avnojskih principa”. Svi uslovi za građanski rat
su tu.
Jun, jul i avgust 1991. protiču u sukobima između hrvatske
policije i Srba u SAO Krajini, JNA nastoji da razdvoji
zaraćene strane, ali i nju su na nekim mestima napale
hrvatska policija i specijalne snage. Hrvati iz SAO Krajine
morali su da napuste svoje domove, dolazi do brojnih zločina
protiv hrvatskog stanovništva u tim područjima, kao što je
bilo u Škabrnji. Srbi iz Knina kažu „da su Hrvati sami
otišli”.
U septembru 1991. dolazi do opšteg i masovnog napada
hrvatskih oružanih formacija na skoro sve garnizone i
objekte JNA, osim u Istri. Cilj je zarobljavanje borbene
tehnike i uništavanje JNA. Napadnute su oklopne brigade u
kasarnama u Dugom Selu, u Jastrebarskom, mehanizovana
brigada u Zagrebu, artiljerijska protivoklopna brigada u
Đakovu, dolazi i do zločina pripadnika hrvatskih oružanih
formacija protiv rezervista JNA na Koranskom mostu, u
kasarni u Bjelovaru, zločina protiv srpskih civila u Sisku,
u Vukovaru, Osijeku, Pakračkoj poljani, u Gospiću...
Kasarna u Vukovaru, gde je godinama bio inženjerijski
bataljon JNA je napadnuta, vojnici su bili danima pod vatrom
i blokadom, bez vode i struje.
Generalštab JNA naređuje operaciju deblokade garnizona u
Vukovaru, posle to prerasta u pravu bitku za grad, sasvim
nepotrebno rušenje grada i stradavanje brojnih civila, kao i
zločin na Ovčari gde su pobijeni zarobljeni pripadnici
hrvatskih oružanih formacija. Na frontu kod Dubrovnika, JNA
pretežno sastavljena od crnogorskih vojnih obveznika bez
potrebe gađa Dubrovnik i ruši sela u Konavlima. Rezervisti
JNA uveliko pljačkaju i pale. Ideja ratovanja kod Dubrovnika
bila je izlazak na reku Neretvu kao „prirodnu granicu između
katoličanstva i pravoslavlja”.
U slučaju Dubrovnika tenkovi JNA su došli iz Crne Gore, kod
Vukovara su to bili tenkovi iz Beograda i Novog Sada. Kod
Okučana su to bili tenkovi iz Banjaluke. U svim ostalim
slučajevima su to bili JNA tenkovi iz Hrvatske. Ne iz
Srbije! Da li su gađali po hrvatskim gradovima? Jesu!
Većinom tamo gde su hrvatske oružane, ili paravojne
formacije gađale JNA, JNA je odgovarala. Da li se iko ikada
u Hrvatskoj zapitao zašto nije bilo rata u Istri, na Visu,
Malom Lošinju, Lastovu? I tamo su bili jaki garnizoni JNA.
Zato, što tamo niko nije napao te garnizone. Pa se JNA mirno
evakuisala i otišla.
„Hrvatska je 1991. svesno izabrala rizik sukoba sa tada
vojnički jačom stranom”, odgovorio je na pitanje u vezi sa
ratom na dubrovačkom području Milo Đukanović pre nekoliko
godina u jednoj emisiji HRT-a. Nešto slično rekao je Franjo
Tuđman posle međunarodnog priznavanja Hrvatske 1992. u stilu
„da nije bilo rata ne bi bili ni priznati”.
„Bljesak” i „Oluja” 1995. godine? Hrvati kažu „da su Srbi
sami otišli”. Hag misli drugačije. Šta kaže međunarodno
pravo ako date svoj vazdušni prostor za bombardovanje neke
druge države? Kao što je to bilo 1999. godine, napad NATO na
Srbiju? Pa onda još na kraju priznate Kosovo kao nezavisnu
državu i pride tužite Srbiju međunarodnom sudu u Hagu. Pa,
da nije malo mnogo?
'Ako
budem srećan da ostvarim bar neke od svojih ideala, to će
biti dobročinstvo za celo čovečanstvo. Ako se te moje nade
ispune, najslađa misao biće mi ta - da je to delo jednog
Srbina.'
-
Nikola Tesla
Pretrazi Krajinaforce:
