Sign in to follow this  
Wolffocke

Bi veliki Prasak i Bog stvori SRBIJU

Recommended Posts

© 1999 NIP „GLAS“

Teritorija Balkanskog poluostrva na koju æe se Srbi, slovensko pleme, naseliti i gde æe stvoriti svoje države bila je nastanjena od pradavnih vremena. Nauènici smatraju da su zemlje zapadne i srednje Evrope bile naseljene veæ u prvom odseku pleistocena (diluvij, ledeno doba), a da se u oblastima Balkanskog poluostrva èovek pojavljuje u periodu poslednje glacijacije (alpska glacijacija - Njurm). U to doba hladne klime pre 40000 godina, veèiti led spuštao se do 1500 m nadmorske visine.

Prve ljudske zajednice tada su živele u peæinama. Na osnovu izuèavanja peæina, naroèito peæine pod Jerininim brdom u selu Gradac i Risovaèe na Venèacu može se izgraditi izvesna slika njihovog života. Bile su to ljudske zajednice od 10-15 èlanova, od jedne do tri biološke porodice, a njihovo privreðivanje bilo je uglavnom sakupljanje plodova i lov. Taj èovek, veæ homo sapiens, obraðivao je kamen i kosti i na taj naèin pravio oruðe i oružje. U prvo vreme lovio je krupne biljojede (džinovske jelene, divlje konje, goveda), a u izmenjenim klimatskim uslovima (zavladavanja predarktièke klime) i mamute, nosoroge, lavove i hijene. Usled velikog zahlaðenja (virmska glacijacija, Njurm 3) oko 25000 godina pre n.e. došlo je do napušanja peæina i prestanka ljudskog života. Time se završava prvo poglavlje istorije ljudskih zajednica na teritoriji Srbije.

Nova etapa poèinje sa promenom klime, krajem ledenog doba (nova geološka epoha - holocen). Na osnovu ispitivanja arheoloških nalazišta u Ðerdapu utvrðeno je da se tamo razvila jedna od najsloženijih kultura praistorije, koja se prema jednom velikom dunavskom viru, naziva kultura Lepenskog Vira (7000-5500 godina pre n.e.). Najstariji ljudi ove kulture živeli su veæ u naseljima, a u zajednicama od dve do èetiri biološke porodice. Kasnije, sa priraštajem stanovništva, gradili su naseobine po utvrðenom obrascu. Sahranjivanje je bilo van naselja, a dolazi i do usavršavanja izrade alata i oružja. Brojni nalazi upuæuju na postojanje privatnog vlasništva, društvene hijerarhije, religije, umetnosti, a u sferi proizvodnje ostali su na tradicionalnim izvorima hrane i nikada nisu postali ni zemljoradnici ni stoèari.

Ljudske zajednice iz starijeg kamenog doba (paleolita) na tlu Srbije razvile su kulture mlaðeg kamenog doba (neolita) koje uz lovaèko-sakupljaèku ekonomiku razvijaju i zemljoradnju i stoèarstvo. Tome je svakako pogodovala i toplija klima. Neolitska kultura na prostoru i severno i južno od Save i Dunava razvijala se od 5300 do 3200 godina pre n.e. a najznaèajnija nalazišta su Starèevo i Vinèa. Na osnovu arheoloških iskopavanja može se pretpostaviti da su ove ljudske zajednice podizale kuæe jednu pored druge, oblepljene blatom, izmešanim sa plevom. Podovi su bili od nabijene zemlje, a krovovi od pruæa i slame. Domaæinstva su posedovala raznovrsno posuðe.

Alatke i oružje bili su od uglaèanog kamena, a nakit od školjki. LJudske zajednice koje su stvorile starèevaèku i vinèansku kulturu bile su podložne seobama usled unutrašnjih razloga, ali i spoljnih. Tako dolaskom ljudi iz Anadolije i Panonije menja se etno-kulturna slika i nestaju vinèanske zajednice a na njihovom prostoru stranci poèinju sa upotrebom metala, èime poèinje nova epoha ljudske istorije.

07_1.jpg

Votivna kolica. Dupljaja, lok. Grad, Bela Crkva, NMB

Oko 1900. godine pre n.e. obrazuju se prva žarišta kulture bronzanog doba u Banatu (moriška), Sremu (vinkovaèka), severozapadnoj Srbiji (Belotiæ-Bela Crkva), južnom Pomoravlju (Bubanj-Hum III-Slatina). Ljudske zajednice bronzanog doba severno i južno od Save i Dunava vekovima su živele mirnim životom. On je poremeæen oko 1425. godine pre n.e. prodorom ljudi sa severa (tzv. kultura grobnih humki) koji su imali bronzano oružje - maèeve, bodeže sekire. Ta pomeranja ljudi nastavila su se i tokom narednih vekova a doprla su èak do Egipta. Arheološki nalazi iz perioda 1125. do 750. godine pre n.e. upuæuju na zakljuèak da se tada stvara nova kultura - gvozdenog doba, a dolazi i do oblikovanja prvih istorijski poznatih etnièkih grupacija i unutrašnjosti Balkanskog poluostrva: Dardanaca, Tribala, Ilira i Traèana. U vremenu od 1200. do 1000. godine pre n.e. na Kosovu, u Pomoravlju, Sremu, Baèkoj i Banatu podižu se jednoobrazna naselja, proizvodi se jednako posuðe, a naèin sahranjivanja je takoðe istovetan. Zemljoradnja je bila razvijena: seju se pšenica i jeèam, uzgajaju, ponajviše, goveda, svinje i konji, a znatno manje ovce i koze.

Gvozdeno doba na tlu Srbije vezano je za dolazak Trako-Kimeraca iz kavkasko-pontskih oblasti oko 725. godine n.e. Oni su doneli niz novih kulturnih dobara kao što su oružje i nakit napravljeni od gvožða. U sledeæih 200 godina stabilizovana je kultura gvozdenog doba i izvršena su jasna razgranièenja izmeðu etnièkih grupa. Vremenom je uspostavljena živa razmena dobara izmeðu etno-kulturnih grupa, koje se poèinju raslojavati. Najbolji dokaz su arheološka nalazišta sa luksuznim predmetima proizvedenim u Grèkoj. Bogata nalazišta svedoèe i o helenizaciji Tribala i Dardanaca. No nikako se ne može govoriti o njihovom išèezavanju, jer u nastupajuæim vekovima oni su vodili prave ratove protiv makedonskih kraljeva. U periodu od 300-100. godine pre n.e. Dardanci su, prema istorijskim izvorima, saèuvali svoju individualnost i samosvest, a izvanrednih dokaza za to ima èak i u 3. veku n.e.

Mlaðe gvozdeno doba na tlu Srbije obeleženo je dolaskom Kelta i prodorima helenistièke civilizacije. Keltski izaslanici susreli su se sa Aleksandrom Velikim na Dunavu 335. godine pre n.e. a posle Aleksandrove smrti prešli su Savu i Dunav.

Njihova pustošenja po Dardaniji, Makedoniji i srednjoj Grèkoj zaustavljena su grèkom pobedom kod Delfa 279. godine pre n.e. Po povlaèenju, a u daljim decenijama Kelti su pokorili Tribale, deo autarijatske teritorije i zajedno s njima obrazovali moæno pleme Skordiska. Oni su prvi na tlu Beograda sagradili naselje.

Poèetkom nove ere Rimljani su zauzeli sve zemlje Balkanskog poluostrva, pokorili i Dardance i Skordiske, ali njihovu kulturu nisu uništili. Skoro tri stotine godina starobalkanska plemena, iako pod rimskom vlašæu, živela su autohtono, negujuæi tradicionalnu kulturu, a tek potom integrišu se u politièku i kulturnu istoriju Rimske Imperije.

U rimskoj administrativnoj podeli najveæi deo današnje Srbije pripadao je provinciji koja se zvala Gornja Mezija. Ova provincija poslužila je kao placdarm imperatoru Trajanu da sa vojskom preðe Dunav kod Rama i Tekije, pokori Deèane i formira provinciju Dakiju. Tada na kraju 1. veka n.e. Rimsko Carstvo imalo je najveæe prostranstvo. Istovremeno, to je i vreme kada se osnivaju novi i jaèaju stari gradovi u Meziji i Panoniji. Dunavski gradovi postali su važni odbrambeni punktovi kada su se Rimljani povukli iz Dakije (oko 272. godine n.e.) i utvrdili na desnoj obali Dunava. Bez obzira na organizovanost Rimljana i jaèinu njihove granice (limesa) varvarska plemena neprestano su napadala graniène provincije što je permanentno slabilo Carstvo.

Posle podele Rimskog Carstva 395. godine n.e. na Zapadno i Istoèno (Vizantija) ovo drugo je nasledilo neprestane borbe sa varvarima na Dunavu. U vreme Justinijana (527-565) došlo je do stabilizacije stanja, ali potom je usledila najezda Avara i Slovena èija su pustošenja zaustavljena tek njihovim porazom pod Carigradom 626. godine. U toj slovenskoj masi nalazili su se i Srbi. Po vizantijskom izvoru njima je car Iraklije (610-641) dozvolio da se nasele oko Soluna što su oni i uèinili, ali su se kasnije povukli na sever. Zahvaljujuæi takoðe istom vizantijskom izvoru znamo da su se prvi srpski kneževi (arhonti) zvali Višeslav, Radoslav, Prosigoj i Vlastimir.

Najstarija istorija Srbije sve do Nemanje bila je u znaku neprestanih borbi, bilo sa Bugarskom, bilo sa Vizantijom, uz istovremenu unutrašnju borbu srpskih kneževa - èlanova iste familije za prevlast. Vrhovna vlast Vizantije pogodovala je i hristijanizaciji Srba u drugoj polovini 9. veka što je bilo delo, uglavnom, uèenika Æirila i Metodija. Od treæe decenije 12. veka Ugarska postaje treæa država koja æe uticati na istoriju Srba. U ugarsko-vizantijskim borbama 1165-1167. godine prvi put se spominje ime Stefana Nemanje, koji je prvih godina svoje vladavine upravljao Toplicom, Ibrom, Rasinom i Rekom. Posle sukoba sa bratom Tihomirom, Nemanja je postao raški veliki župan verovatno 1166. godine. Nemanjini pokušaji da se osamostali doveli su ga u sukob sa vizantijskim carem Manojlom I Komninom. Pobedio je car; Nemanja je bio zarobljen i odveden u Carigrad, ali bio je vraæen u Srbiju gde je kao vazal ostao lojalan caru Manojlu I do njegove smrti (1180. godine).

U razdoblju od 1180. do 1190. godine Nemanja je ofanzivnom politikom, koristeæi se teškoæama Vizantije (bugarski ustanak, krstaši), uspeo da znatno proširi srpsku državu. Na jugu je uspeo da osvoji Metohiju i Kosovo. Dalje proširenje došlo je pripajanjem niške oblasti, Duboèice, Vranja, Binièke Morave, zemalja istoèno od Južne Morave i Reke. U isti red pada i prisajedinjenje oblasti izmeðu Zapadne i Velike Morave (Levaè, Belica, Lepenica). Na zapadu Nemanja je osvojio Duklju sa primorskim gradovima (Ulcinj, Bar, Kotor) koju je na upravu predao sinu Vukanu. Pokušaji Nemanje i njegove braæe Miroslava i Stracimira da osvoje Dubrovnik nisu urodili plodom. Tako je Nemanja uspostavio i uèvrstio svoju vlast na teritoriji od Kotora do Sofije sa centrom u Rasu gde su stolovali srpski episkopi Jevtimije i Kalinik. Tokom svoje vladavine Nemanja je izdašno pomagao sveštenstvo, a iza sebe ostavio je velike zadužbine.

Share this post


Link to post

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Paste as plain text instead

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

Loading...
Sign in to follow this