Sign in to follow this  
Priglavak

Isjecak iz - SVI SRBI SVIJETA

Recommended Posts

Svoje hramove, imanja i kuche Srbi su imali u Hrvatskoj jos pre Kosovskog boja. Manastir Krupa podignut je 1317. godine, a manastir Krka 1345. godine. Srbi su se na teritorije koje su usle u sastav Republike Hrvatske posle Drugog svetskog rata, naselili i mnogo pre seobe pod vodjstvom Arsenija Carnojevicha 1690. godine. Dr Velimir Brankovich pominje da su Juzni Sloveni, odnosno Srbi i Hrvati svoje prve drzave dobili u Panoniji pod Vojimirom i LJudevitom Posavskim oko 796, odnosno Srbi i pod Viseslavom i Rad oslavom 800. godine. Raskolom hrischanstva 1054. nastala je podela izmedju Srba i Hrvata na katolike i pravoslavce. Medjutim, u srpskim drzavama Bodina, Miroslava i posebno Nemanjicha na Balkanu, slobodno je radila katolicka crkva, dok je pravoslavna imala svoje centre u Dalmaciji, Slavoniji, Vojvodini i uzoj Hrvatskoj: Mljet, Krupa, Krka, Krusedol, Hopovo, Slavonska Orahovica, Marca, Sremski Karlovci.

Organizovano doseljavanje Srba u Slavoniju vrseno je i za vreme vladavine kralja Dragutina, a zatim despota Stefana Lazarevicha i despota Djurdja Brankovicha. Zenidbom hrvatskog bana Urliha Celjskog sa despotovom cherkom Katarinom Brankovich 1434. godine Srbi se masovnije naseljavaju i u severnu Hrvatsku: Medved-grad kod Zagreba, Kalnik, Krizevce i Koprivnicu. Bili su to vechinom vojnici, mladi, neozenjeni, koji su se tu i orodili sa Hrvatima, prelazili u rimokatolicku veru i njihovi potomci su postajali Hr vati. O njihovom srpskom poreklu svedoce samo nepromenjena prezimena - Brankovichi, Borichi, Ivkovichi, Jugovichi, Marcetichi, Milicevichi, Poznanovichi, Radinovichi. Srpsko gospodarstvo nad Kalnikom trajalo je, na primer, citavih sto godina, do 1537. i Nikole Hercegovicha. Zbog toga se srpstvo ponajbolje i ocuvalo, tvrdi dr Velimir Brankovich, bas u Slavonskoj krajini.

Turskom najezdom i razbijanjem srpskih drzava, Srbi su saterani na zapadne i severne granice Balkana. Dok ih je na jugu pratila nasilna islamizacija, na severozapadu Srbi su bili pod udarom germanizacije i unijachanjem i to u vreme mira.

Reka Sava i Beograd su sredinom XVIII veka bili medjasi dva carstva. Na prostorima hrvatske Slavonije, katolicko nasilje nad pravoslavcima imalo je za posledicu njihove sve cesche pobune. Kada je 1755. Zagreb preoteo manastir Marcu, izbila je Severinska buna, koju je vodio Srbin Petar LJubojevich iz okoline Bjelovara.

Bilo je to vreme pokreta za ocuvanje srpskog nacionalnog bicha u Dalmaciji, Zagorju, Slavoniji i Podravini. Krajem XVIII veka tu su otvorene i prve srpske skole. U tom periodu podignut je i najvechi broj srpskih crkava, kao i bogoslovije u Metku, Zaluznici, Plaskom i Karlovcu. Samo episkop gornjokarlovacki Lukijan Musicki osnovao je osamdeset srpskih skola. U Pakracu je iz Bogoslovske skole kasnije izrasla srpska Uciteljska skola i sva ostala srednja ucilista, a u okviru njih i KUD "Karadzich". Tada je izla zio i srpski casopis "Dobri pastir".

I dok su Srbi u dalmatinskom zaledju dobili Vojnu Krajinu, na prvoj Skupstini Srba u Sremskim Karlovcima 1848. godine, uz saglasnost Beca, proglasena je Srpska Vojvodina. Njen vojvoda je bio Stevan Supljikac, a patrijarh mitropolit Josif Rajacich. Akademik Vasilije Krestich ("Duga", 1990) istice da su Srbi u Hrvatskoj u naredne tri i po decenije ucvrstili svoj politicki i socijalni status. Srbi su imali svoju Srpsku samostalnu stranku, desetak listova na chirilici i jos nekoliko citaonica u Gospichu, Daruva ru, Karlovcu, Zagrebu, Krizevcima, Okucanima, Osijeku, Pakracu, Novoj Gradiski, Zadru, Dubrovniku i Splitu. U Zagrebu je postojala velika Srpska stamparija, zatim i Srpska banka sa 4,5 miliona kruna osnovnog kapitala. U Brodu na Savi radila je Srpska kreditna banka. Srbi su imali drustvo "Privrednik", kao i Savez srpskih zemljoradnickih zadruga. Znacajna nacionalna ustanova bile su i fruskogorska i krajiska zupa Srpskih sokola sa ukupno 33 udruzenja. Postojalo je i nekoliko dobrotvornih drustava koja su bil a okupljena u Savez Srpkinja.

Kada su, medjutim, Evropu zahvatili novi ratovi Becu nije odgovarala srpsko-hrvatska sloga, pa je Slavoniju i Vojvodinu prepustio uticaju militantne Peste. To mucno razdoblje potpune podloznosti Hrvatske madjarskim interesima i novog nasilja nad Srbima trajalo je sve do 1918. godine, jer je Austro-Ugarska zelela da reformu svoje monarhije izvrsi na racun Slovena, a pre svega, Srba. Posle atentata Gavrila Principa na prestolonaslednika Ferdinanda u Sarajevu, Srbi su u ovoj monarhiji, pa i tadasnjem hrvatsko m prostoru postali "veleizdajnicki narod". Antisrpskih demonstracija, uz rusenje i skrnavljenje srpskih grobova i crkvi, bilo je u Zagrebu, Djakovu, Petrinji, Slavonskom Brodu, a manje u Sibeniku, Splitu i Dubrovniku. A kada je objavljena mobilizacija avgusta 1914, Srbi su nasilno uzimani kao taoci, zatvarani u logore, cak i streljani, a mnogi su i proterivani iz mesta stanovanja. Sve je to vrseno uz saglasnost hrvatskog Sabora, pod optuzbama za "vredjanje cara i velikosr-psku propagandu". Doslo je cak i do javnih sudjenja u Zagrebu, gde su na "crnu klupu" seli dr Srdjan Budisavljevich, poslanik i dr Laza Popovich, dr Milan Teodorovich i Djordje Gavrilovich. Tokom 1916. takvih procesa bilo je protiv Srba i u Splitu, Zadru i Dubrovniku.

Naredbom Bana, chirilica je zabranjena jos na pocetku Prvog svetskog rata, a potom i poznati srpski listovi "Novi Srbobran", "Srpski glas", "Dubrovnik", a Srpsko drustvo "Privrednik", osnovano jos 1897. je proglaseno za izdajnicko i spaljeno. Najvechi zlocin je cinjen time sto su hrvatski Srbi mobilisani i slati u boj protiv Srbijanaca.

Prema etnickoj mapi srpsko-hrvatskog prostora centralne Jugoslavije, koja je 1936. godine radjena za potrebe Krunskog saveta Kneza Pavla, 90 odsto stanovnistva u zapadnoj Slavoniji, Baniji, Kordunu, Lici i Dalmatinskom Zagorju cinili su Srbi. Tada je u Hrvatskoj bilo 1,2 miliona Srba. Pet godina kasnije, medjutim, u Nezavisnoj Drzavi Hrvatskoj (NDH), nemacki vojni predstavnik Glez fon Horstenau zapisao je u Zagrebu da Srbi u Hrvatskoj cine 31 odsto stanovnistva i da su najvise koncentrisani u Savskoj, Vrba skoj i Primorskoj banovini i severozapadnim delovima Bosne i Hercegovine. Prema nemackim sluzbenim izvorima, u NDH je krajem 1940. godine zivelo 1.847.000 Srba, a Hrvata tri miliona. Na teritoriji NDH postojalo je devet srpskih pravoslavnih eparhija, od cega su cetiri bile u Hrvatskoj: Slavonska u Pakracu, Zagrebacka, Gornjokarlovacka i Sibenska.

Dolaskom dr Ante Pavelicha i ustasa na vlast u Hrvatskoj, Srbi su kao narod jednostavno bili potisnuti i podvrgnuti drugom po redu genocidu. To je ozakonjeno Odredbama za odbranu naroda i drzave, zatim Odredbom o zabrani chirilice i Naredbom o obelezavanju pravoslavaca sa trakom "P", kao i Odredbom za jezicka pitanja, koja je imala za cilj da iskoreni srpski iz hrvatskog jezika. I kroz sve druge zakone koje je donosila vlada NDH, teror i genocid nad Srbima bio je legalizovan. Prema podacima specijalne komis ije Srpske pravoslavne crkve, samo u 1941. godini stradalo je 400.000 Srba u NDH. Dr Antun Miletich u svojoj monografiji o Jasenovcu tvrdi da je samo u ovom logoru smrti ubijeno 700.000 Srba. Prema podacima Komesarijata za izbeglice u vladi Milana Nedicha iz NDH je u Srbiju deportovano 400.000 ljudi medju kojima je bilo i 82.000 dece, dok nemacki izvori pominju upola manji broj izbeglih Srba. U samoj NDH pokrsteno je, prema izvestajima zagrebackog Kaptola 250.000 pravoslavaca, a zaklano je 250 srpskih svest enika i monaha, dok ih je 450 proterano ili izbeglo iz Hrvatske. Spaljeno je i unisteno, kako tvrdi istoricar umetnosti dr Dinko Davidov, preko pet stotina crkava. A 23 pravoslavna hrama su pretvorena u katolicka.

Dr Dinko Davidov tvrdi da su hrvatske komunisticke vlasti i u FNRJ nastavile sa unistavanjem pravoslavnih hramova po Hrvatskoj. Na teritoriji Dalmatinskog zaledja od 1947. do 1957. godine potpuno je sravnjeno sa zemljom 57 seoskih crkava, koje su tokom rata bile samo neznatno ostechene. O tome postoji i zvanicna odluka Narodno-oslobodilackog odbora u Udbinama. A biskupa dr Antuna Aksamovicha, koji je srpske crkve pretvarao u katolicke, odlikovali su i dr Ante Pavelich 1943. godine, ali i Josip Broz Tito 195 7. godine Ordenom bratstva i jedinstva. Stvaranjem "avnojske" Jugoslavije u Jajcu 1943. godine, Srbi su u Hrvatskoj povratili status drzavotvornog naroda, ali nisu mnogo poboljsali svoj nacionalni polozaj. Popis stanovnistva izvrsen 1948. godine pokazao je da se u Hrvatskoj od 3,7 miliona zitelja, samo 543.739 stanovnika ili oko 15 % izjasnilo kao Srbi. Taj broj se nije mnogo promenio ni narednih decenija. Prema popisu iz 1981. godine, Srba u Hrvatskoj je bilo 531.502 , jer im je natalitet bio dosta nizak, a dosta njih su se od 1961. godine izjasnjavali kao Jugosloveni. Tako je srpsko ucesche u hrvatskoj populaciji palo 1981. godine na samo 11,5 odsto.

Srbi su tada cinili veliku vechinu, izmedju 80 i 90 odsto, samo u opstinama Donji Lapac, Vojnich, Dvor, zatim Knin i Gracac sa sedamdeset i Glina, Kostajnica i Benkovac sa vise od pedeset odsto stanovnistva. Trechinu su cinili u komunama Ogulin, Pakrac, Daruvar, Podravska Slatina, a nesto manje u Drnisu, Gospichu, Karlovcu, Novskoj, Belom Manastiru, Orahovcu i Grubiskom Polju. Do 20 odsto bilo ih je u Osijeku, Novoj Gradiski i Sisku, a do 15 odsto u Rijeci, Donjem Miholjcu, Nasicama i Slavonskoj Pozegi. Etn icki, Srbi su pokrivali prostor od Dalmatinske Zagore, preko Like, Korduna i Banije, Moslavine, Bilogore, Slavonije i Baranje. U samom Zagrebu bilo ih je zvanicno 37.988, nesto vise od 10 odsto, a u ostalih devetnaest opstina Srbi su bili manjina ispod jedan odsto (Petrovich, 1990).

Izuzev velikih gradova gde su Srbi, uglavnom, ziveli u centru, ostala podrucja pripadala su najnerazvijenijim oblastima Hrvatske, sa najnizim republickim dohotkom po stanovniku. Drustveni plan razvoja Hrvatske od 1966. do 1970. godine oznacio je petnaest komuna kao nerazvijene, a medju njima jedanaest naseljenih pretezno Srbima, ali hrvatska vlada nikada nije obezbedila dovoljno sredstava za razvoj tih oblasti. Ta ekonomska zaostalost je neminovno uticala i na iseljavanje Srba iz Hrvatske. Prema analizama d r Ruze Petrovich, izmedju 1971. i 1981. godine iselilo se 157.530 Srba iz Hrvatske. Jedan od uzroka tako snaznoj migraciji bio je i neizvestan politicki polozaj Srba u ovoj republici.

Srbi u Hrvatskoj, unutar druge Jugoslavije, nisu imali kulturnu autonomiju, mada je takva ideja bila zagovarana tokom rata, u vreme stvaranja kontura buduche FNRJ. Tu ideju lansirao je Mosa Pijade, ali je Josip Broz nije prihvatio, kao sto slican plan Dusana Brkicha, Rada Zigicha i Danice Opacich, sedamdesetih godina, nije hteo da prihvati ni dr Vladimir Bakarich. Odmah iza rata Srbi su septembra 1945. godine u Zagrebu odrzali svoj prvi kongres, na kome je bilo 30.000 ljudi. Tada je izabran i Glavni odbor, kao vrhovno srpsko politicko predstavnistvo. U to vreme hrvatski Srbi su bili donekle institucionalizovani. Imali su Klub Srba vechnika ZAVNOH-a, Centralnu biblioteku Srba u Hrvatskoj, Muzej Srba u Hrvatskoj i list "Srpska rijec", koji je stampan chirilicom. Sredinom pedesetih to srpsko glasilo je promenilo ime u "Prosvjeta", kada je osnovano istoimeno srpsko kulturno drustvo. Ogranci "Prosvjete" postojali su u Zadru, Kninu, Rijeci, Karlovcu. Medjutim, vech kod prvog hrvatsko-srpskog medjunacionalnog sukoba pocetkom sedamdesetih, to drustvo je zabranjeno kao "leglo srpskih nacionalista".

Od pojave "maspoka", ali i nakon njegovog gasenja, u Hrvatskoj su srpska rec i chirilica, nezvanicno, bile ukinute, a sa njima i sve zvanicne srpske institucije, dok su iz skolskih udzbenika izbacivana poglavlja o srpskoj istoriji. Za obnovu pravoslavnih hramova zagrebacka vlada nikada nije imala para, dok je istovremeno podizala nove katolicke katedrale i obnavljala stare, cak i po Vojvodini. Ovo gusenje srpskog kulturnog i nacionalnog identiteta je potpomognuto prechutnom politikom SKH i SKJ, kao i ugledn ih srpskih politicara u Hrvatskoj. Sa jacanjem intencija o povratku srpske drzavnosti i srpstva u politickom zivotu SFRJ, doslo je najpre u Kninskoj krajini, do narastanja srpske nacionalne svesti. Pod rukovodstvom Dusana Starevicha, u Benkovcu je obnovljen rad kulturno-prosvetnog drustva "Prosvjeta", a u Kninu je narodni poslanik Jovan Opacich osnovao Srpsko kulturno drustvo "Zora". Godine 1989, Krajisnici su u svom selu Kosovo proslavili 600 godina od Kosovske bitke i tako dali svoj doprinos proslavi na K osovu Polju. U Kninu je vech postojao Srpski radio, kao i lokalni srpski list. Na osnovu 43. amandmana na Ustav Hrvatske 27. juna 1990. godine, Skupstina opstine Knin donela je odluku o formiranju Zajednice opstina severne Dalmacije i Like, sto je fakticki bio zvanican predlog zagrebackim vlastima za uvodjenje srpske autonomije u Hrvatskoj. Tom prilikom je lider tek osnovane Srpske demokratske stranke dr Jovan Raskovich javno istakao da je tzv. "Zajednica opstina baza za uspostavljanje politickog, a i terit orijalnog jedinstva srpskog naroda i korak ka modernoj autonomiji, kakvih ima dosta u Evropi" ("Duga", 1990).

Dr Milan Babich, tadasnji predsednik opstine Knin je odricao da je tu rec o stvaranju srpske drzave, govorechi da se samo radi o reakciji Srba na kroatizam i na torturu vechine u hrvatskom Saboru. Kada je, 25. decembra 1990. Ustav Hrvatske i Sabor 25. juna 1991. godine proglasio stvaranje nove nezavisne drzave Hrvatske, u kojoj nije bilo mesta za srpski narod kao drzavotvorni, doslo je do oruzanih sukoba i otcepljenja, prvo te Zajednice opstina, a potom delova zapadne Slavonije, Srema i Baranje i do stvaran ja nove srpske drzave - Republike Srpske Krajine 19. decembra 1991. Ona pokriva teritorijalni prostor bivse Hrvatske od Dalmatinskog Zagorja i Kninske krajine, Posavine do Baranje, na kome u sesnaest opstina zivi nesto vise od 360.000 stanovnika, uglavnom srpskog porekla. Od nove Hrvatske odvojena je "ruzicastim zonama", koje drzi UNPROFOR, odnosno regularne vojne jedinice OUN.

Statisticki godisnjak Kraljevine Jugoslavije iz 1931. godine registrovao je u Dravskoj banovini 6.745 pravoslavaca, u Primorskoj 138.375, u Savskoj 517.191 i Vrbaskoj banovini cak 600.529 zitelja pravoslavne vere. Prema popisu stanovnika FNRJ iz 1948. godine u Hrvatskoj je bilo 543.795 Srba i 2.871 Crnogorac, dok je 1981. popis zabelezio 531.502 Srbina i cak 9.818 Crnogoraca.

Prema popisu iz 1991. godine, u trenutku raspada SFRJ, u Hrvatskoj je bilo 581.663 ili 12,2 odsto Srba. U samom Zagrebu ih je bilo oko 60.000, u Osijeku 20.000, Rijeci i Zadru po 15.000, Karlovcu 18.000, po 12.000 u Vinkovcima, Pakracu, Petrinji i Novoj Gradiski i po desetak hiljada u Ogulinu, Dvoru, Vrgin Mostu, Splitu, Bjelovaru, Sisku i u Istri. Gradjanski rat u bivsoj Jugoslaviji doneo je Srbima, koji su ostali unutar Hrvatske, trechi genocid. Samo tokom 1991, spaljeno je i unisteno mnogo srpskih sela u zapadnoj Slavoniji, dok su njihovi stanovnici prognani (Izvestaj Helsinske komisije, 1992). Naredbe za raseljavanje Srba izdavali su krizni stabovi opstina. Informativni centar Srpskog sabora iz Beograda ima podatke o raseljavanju 24 srpska sela u Slavonskoj Pozegi i proterivanju srpskog zivlja pod kontrolom 113. brigade ZNG. Od avgusta 1990. do juna 1992. godine u Hrvatskoj je optuzeno oko 20.000 lica, od cega su 70 odsto Srbi ("Amnesty International", 1992).

U Dubrovniku i Splitu sudjeno je Srbima po grupama od dvadeset lica. Samo javni tuzilac Vladimir Seks krivicno je progonio 25.000 Srba tokom 1992. i 1993. godine. A po podacima Vojina Dabicha, u Hrvatskoj je likvidirano najmanje 14.000 srpskih civila, od kojih su mnogi baceni u 80 masovnih grobnica koje su Hrvati iskopali. Prema procenama Srpskog demokratskog foruma najmanje desetak hiljada Srba u Hrvatskoj nasilno je pokrsteno u katolike i promenilo svoja prezimena. Od ovih cinjenica o etnickom cischenju i genocidu nad Srbima nije mogla da se distancira ni sama hrvatska vlada i Sabor, na kome je doduse, u mnogo manjem broju, priznato da je bilo proganjanja i organizovane likvidacije Srba. Da bi pred medjunarodnom javnoschu skinula odgovornost za genocid, hrvatska vlast je zvanicno krajem 1993. godine pokrenula istragu protiv Tomislava Mercepa, saborskog zastupnika, ali i komandanta specijalne jedinice MUP-a Hrvatske, zbog likvidacije hiljadu Srba u Pakrackoj poljani. Posle takvih pogroma u Zagrebu je ostalo samo tridesetak hiljada Srba, u Osijeku desetak, Zadru pet. U ovom gradu je Srbima oteta licna imovina vredna 4,5 miliona maraka, a prema podacima srpske crkve u Osijeku je opljackan pravoslavni hram sa knjigama i ikonama vrednim 200 miliona maraka. Uz to, u ovom ratu unisteno je i oko dve stotine srpskih crkava i manastira u Hrvatskoj.

Da bi zastitili svoj nacionalni, politicki, kulturni i gradjanski integritet, Srbi su odmah posle otcepljenja Hrvatske od SFRJ, poceli da osnivaju svoje stranke i udruzenja. Neka od njih su bila pod direktnom kontrolom i uticajem hrvatske vlasti, ali i kao takva su u sustini zastupala interese srpskog naroda unutar nove drzave Hrvatske. U Zagrebu postoji Srpska narodna stranka, koju vodi potpredsednik hrvatskog Sabora Milan Djukich, zatim Zajednica Srba u Hrvatskoj na cijem celu je Milan Skorich i Srpski de mokratski forum, koji vodi Milorad Pupovac. Zadarsku Srpsku demokratsku stranku predvodi profesor Branko Marjanovich, a Srpsku narodnu stranku u Osijeku vodi Branislav Vorkapich. U Rijeci je sediste Zajednice Srba za Istru, Rijeku i Gorski Kotar, ali i Zajednice Srba u Hrvatskoj, koju vode Zdravko Rodovich i Borislav Arsenijevich. Izuzev Srpskog demokratskog foruma, koji izdaje svoj Bilten, a i Zajednice Srba u Istri koja stampa "Srpski glasnik", ostale organizacije ("Prosvjeta" - Zagreb) nemaju jos svoje g lasilo. Vechina ovih predstavnika hrvatskih Srba odrzava veze sa Republikom Srbijom i vladom Republike Srpske Krajine. Nekih naznaka ima, narocito posle obechanja grupe zastupnika u Saboru, pa i samog dr Franje Tudjmana, da che Srbima vratiti status naroda, ali ona su sudechi po mnogo cemu izrecena pre sa namerom da se povrati izgubljena Kninska krajina i Baranja u sastav Hrvatske, nego da bi se zaista resio status Srba koji su ostali unutar Hrvatske.

U svom izvestaju Savetu bezbednosti UN o stanju u Hrvatskoj (mart 1993), generalni sekretar Butros Butros Gali navodi da je samo u Krajinu i Srbiju proterano, 251.000 hrvatskih Srba (Bilten OUN, 1993). Nesto vechu brojku iznosi i Ivan Zvonimir Cicak iz Zagreba, predstavnik medjunarodne humanitarne organizacije "Helsinki Voc" za Hrvatsku, sredinom 1993. godine dopisniku "Njujork Tajmsa", da je iz nove i nezavisne drzave Hrvatske moralo da ode 280.000 Srba i da su hrvatske vlasti od 1991. godine do tada digle u vazduh ili spalile 10.000 pretezno srpskih kucha.

Share this post


Link to post

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Paste as plain text instead

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

Loading...
Sign in to follow this